divendres, 5 de juny de 2020

Las jornadas de la cançon occitana

 La guinhada de l'IEO d'Erau
sus RÀDIO LENGADÒC
(Picatz sus l'imatge, i tombaretz)
Una bilheta setmanièira, un agenda suls eveniments portats per los cercles d'Erau. (Quand n'i aurà...)
https://radiolengadoc.com/la-guinhada-de-lieo-derau/ 
Diga ! La dimenjada passada se deviá debanar las jornadas famosas de la cançon occitana de Mèsa mas lo virus las faguèt bescantar e copèt la chica de totes aqueles còrs belòis dau departament d’Erau e d’Occitania tota. Paure mond, que trabalhèron d’annadas a de reng jos la ferula de caps de còrs despietadoses que se tiran la borra per aquel rendètz-vos prestigiós e mancat. Paures cantaires, que somièron tot l’an de crosar cinq minutas sus l’empont lo presentator vedeta de ràdio Lengadòc e d’encontrar enfin son public, un public meloman e avisat que se’n chauta de la musica coma d’una petòla de cabra mas que per un subjonctiu matrassat, au bestorn d‘una frasa, es capable dau pièger…

Vòls que te diga ? En agachant lo mond quichats coma sardas en barrilh sus la plaça de Sant Guilhem o a la plaja de Magalona –de naturistas sens masquetas ! -, òm se podiá demandar plan justament se los organizaires avián facha la bona causida en anullant lo rescontre bèl de tot un pòple. Pasmens, s’agacham dau costat de las Americas, vesèm que dins un rescontre de 61 coristas, 53 se son faches empegar per las gotetas de las nòtas -falsas o bonas, vai te’n saupre ?- en suspension. Imagina-te qu’aquò advenga a l’elèit de la cançon nòstra, qu’Occitania siague privada de sos organs mai bèls, que las maissas grandas se calen a jamai,  que nòstra lenga se faga pas pus ausir en passant sus la tèrra que sèm… Quand i a la malaiga, se cau absténer.

Enfin, es çò que ne dise ieu.
La guinhada de l’IEO34. E, rau !

Difusion sus l'antena de ràdio Lengadòc
Diluns : dins la matinala (~8h20)
Dimars : dins lo Resson del Vespre (~17h45)
Dimecrès : dins lo Miègjornau (12h/13h)
Dissabte : dins lo Resson del Vespre (~18h20)
Dimenge : dins la matinala (~7h05)


Joan Marc Vilanòva - Tres, dos, un... e rau! (16)

Joan Marc Vilanòva. 
Seguida de Tres, dos, un e rau ! IEO Edicions, 2006 
(Ne traparetz, la debuta als articles en dejós)
 
Luigi
-=oOc=-

- ... En quant l’Ase, pecaire ! Nadèt lo demai de la nuòch. Jog ! Jog ! In ! An ! Portat pel corrent, atenhèt la nautor de Ceban a poncha d’alba, al moment que, per la broa, Luigi-de-l’Òrt soliá escampar d’aiga. Ausiguèt bramar. Vegèt arribar lo paure animal, lo prenguèt al laç, lo tirèt per la plajeta, lo rassegurèt, l’estrelhèt, lo caufèt, l’abeurèt, l’acivadèt e lo bautejèt. “ Moisès ”. Podiá pas faire mens.

Ne siaguèt talament content, Luigi, que presentèt l’Ase als autres totes de la comuna. Lo conse, los conselhièrs, los regents, lo President de la Cava Cooperativa e lo Director de l’Usina de Pastagà !

Moisès, que n’aviá son confle, de totas aquelas emocions, tirèt còpsec sus las tralhas, s’escapèt de las mans de Luigi. L’asenièr, lo conse, ambe los conselhièrs, los regents, lo President de la Cava Cooperativa e lo Director de l’Usina de Pastagà  li corrissián al cuol, de l’Ase, que corrissiá d’autant mai qu’èra assegutat...

Aquel capborditge seriá pas estat a mand de s’arrestar se Moisès, que los eveniments aviá esperdigalhat, èra pas dintrat dins la glèisa al moment que lo capelan acabava sa grèpia... (Non ! cal pas quichar ! Aquela es tròp aisida !) Enfin, L’Ase se recaptèt dins los braces del rector que, tot plan pesat, lo liurèt als braces seculars, aital coma los òmes de Glèisa faguèron de tots temps... »

E de cada costat de sas gautas, coma un actor que saluda, Mut, lo Portaire-Contaire dobriguèt sas mans cap al cèl, l’una, l’autra, las faguèt virar, fabulosas mariòtas, e mormolhèt : « ... E cric !... E crac !... Mon conte es acabat ! »

Jovença de l’ase
-=oOc=-

 ... La mièjanuòch aviá picat. “ La Cambusa ” èra vuèja, quasiment, levat quatre òmes, davant de gòts ont la cervesa aviá daissat son amarum e  son escrume. Risolet, Sèt-set e Mendilh demoravan aquí, agach negat, acoidats davant lo miralh del comptador, aiga panosa, del temps que Mut contava, contava...

 « ...  D’un papet o d’una mameta que, d’ivèrn, vei se passejar Marca-Mal, se ditz a Ceban que “ veirà pas dançar l’Ase ”... Benlèu per aquò, cada an per cada an, la joventut de Ceban s’acampan per designar lo jovent e la joventa que ne seràn, per “ la Fèsta ”, los representants, “ Los Caps de Jovença ” que dison. Per aqueles que son elegits, es un onor que passa la glòria personala. Pels estajants, es la reconeissença de sos enfants, e per aqueles, sa dintrada dins l’edat de la coneissença. Dempuèi lo temps que Bèrta fialava, la vòta porgís l’oportunitat de crear de “ coësion sociala ”, coma se ditz. Mas es pas la pena de ne faire tot un rambalh  de la mediatica. Es aital.

Doncas, per Santa-Clara, los fanals e las garlandas electrizan las carrièiras e los plans, los forencs montan sas barracas, los cavalets entamenan son vira-vira e, jos las platanas las orquèstras escampan sos zon-zons per la Passejada mudada en pista de dança.

 Mas çò melhor es lo dimenge de matin, per la Ceremonia de la Remesa dels Ramelets. Sul pic d’onze oras, lo mond començan de s’amolonar pel Plan de la Comuna. Los Caps de Jovença e las Domaisèlas d’Onor s’avançan cadun per cadun cap al cònsol, qu’enròdan los adjunts, per li balhar la garba. Cench de tricolòr, aquel la reçaup, balha dos potons. Un fremin satisfach e risolièr percors lo brave monde - e la Fèsta pòt començar. Mas tot aquò seriá pas qu’una vòta coma tant d’autras s’arribava pas abans de tot un eveniment que sens aquò Ceban seriá pas Ceban e la Tèrra daissariá de virar : la sortida de l’Ase.

Òc. D’ase, ne demòra un, d’ase. Cinc mètres de long, dos de naut, dètz patas, una tèsta estranhament redusida rapòrt al demai, mas enfin aurelhut coma cal ; la coga e tot. Levat qu’es un ase de papièr. Explicas. Los chineses, per la Fèsta del Tèt, sautarelejan amb los tigres e los dracs. Plan. E ben, los Cebanencs, eles, fan dançar l’Ase. Aquò’s aquò... »

Concepcion
-=oOc=-

“ ... Tot bèl primièr, lo concebon. O mai precís, lo petaçan. La Fèsta de l’an passat daissa de secutges. Veirem aquò. Lo petaçatge comença en remplaçar los cercles de castanh romputs que jos la pèl de tèla tibada li fan coma de costeletas, coma la glèisa d’un piòt de Nadal.

Per aqueles cercles, coneisson pas qu’una adreiça : aquela de Toton, eiritièr d’una longa dinastia de barricaires, Toton, Totonet e Totoneton, de paire en filh. Perdequé “ Toton ” ? Pecaire ! Aquò ven benlèu de son pichòt nom del vièlh : Totsants, o de son nom d’ostal : Tombarèl, o de son mestièr : tonelièr, o alara del bruch que de longa giscla de son magasin : “ Ton - Toton ! Ton - Toton ! Ton - Toton ! ”. Tanplan del tot ajustat. Aquò rai. Son totes “ Toton ” per longa mai, e los Totons procuran los cercles de sas barricas per tornar bailar d’alen a l’Ase. La jovença respira.

Religats entre eles per d’alongadas de fustetas, l’ossamenta de castanh es cobèrta de tela de cambe. De flors de crespon de totas las colors vestisson polidament la bèstia totemica, e mai, per endreches, i cròcan de “ fontanges ”. A ! De “ fontanges ” de qu’es aquel cèrcadinnar ? Non es pas una mena de  pach o de rese. Son de bendetas de papièr polit, plaçadas entre las flors, e que lo vent fa flotejar. Son sonadas aital en remembrança de la mestressa de Loís XIV, la Domaisèla de Fontanges, qu’ondrava aital son abondosa cabeladura, per dire d’amanhagar son reial pistachièr

Saique, per las cavalcadas, l’ase es plan plaçat. Amb aquò, es parent d’Arlequin del costat de Petaçon, cosin lengadocian de las Carnavaladas. Lo microcòsme rejonh l’universal ; lo desòrdre pren lo poder e lo poder perd son estèla. L’ase es costumièr d’escarts. Mai que mai l’Ase Roge, jogaire d’autbòi e de tambornet, que lo diable lo fote e que Dieu me danse !

Òu ! Doçament ! I sèm pas encara ! Manca de donar fòrma a la tèsta, amb d’aureilhas coma cal. E d’assegurar lo ligam de la coga que, çò mai curiòs, es estada raubada a un chaval ! Pels Cebanencs, aquò lor sembla plan normal, que l’an totjorn vista coma aquò, la coga de son  ase, e veson pas de rason de ne cambiar. De tot biais, de rason, ni per l’ase, ni per la fèsta, n’i a pas ges.

E ara, de qué ne far, d’aquel ase ? Lo vilatge manca pas de mascles reboluts, que son cinc a reçaupre coma una distinccion de passar dins l’ossamenta mirgalhada. Lo Totèm manlèva sas cambas al mond e los causits jos las flors i pèrdon la tèsta. Los braces calossuts lèvan la bèstia a nautor de pitres, a nautor de còrs e zop per la dança ! Mas per lo brande, cal de musica. Aquò rai. Avèm çò que cal. Pau Vidal tamborna coma pas un ; en quant a l’autbòi, pecaire ! L’autbòi ! L’Emilian Briançon, sembla que lo Masc bufèsse amb el dins lo tèunhe calamèl de bois negre. Que la Fèsta comence !... ”
(de seguir...)


 

La pòrta del Cèl



de Blasco Ibañez, Contes valencians. Revirada dau Miquèl Pedussaud.

      I aviá un còp un monge d’aquí pròche, del covent de San Miguel de los Reyes, lo paire Salvador, fòrça presat de totes per son intelligéncia e sa simplicitat. Lo coneguèri pas, mas mon papeta se remembrava quora veniá al sieu, las mans sul ventre a esperar lo chocolat a la pòrta de la barraca. Quin òme ! Fregava lo quintal ; quand li fasián un vestit, caliá un ròl complet de teissut ; cada jorn visitava onze o dotze ostals ont trapava dins cadun sas doas onças de chocolat. Quand la maire de mon papeta li demandava : 
      - Qué vos agrada mai, paire Salvador : uòus amb patanas o salcissa ?
Aqueste respondiá d’una votz roncadissa :
     - Tot barrejat ; tot barrejat.
Atal èra polit e radiós. Per tot ont anava semblava balhar sa santat, coma o testimoniavan totes los mainatges que naissián dins lo ròdol amb las meteissas colors, la meteissa cara de luna plena e un còl d’ont se podiá tirar tres liuras de burre.
Mas tot se’n va de galís dins aquel mond : siá se patís la talent, siá se manja de tròp ; e un jorn, a boca de nuèit, lo paire Salvador que veniá de s’assadolar a las batejadas d’una creatura qu’èra tot son retrait, tot d’una, faguèt una mena de roncadís qu’alarmèt tota la comunautat, e venguèt coma un oire, perdon per la comparason.
E aquí nòstre paire Salvador en camin cap al cèl, qu’èra aquí la plaça d’un monge.
Arribèt a una pòrta bèla, tota daurada, decorada de pèrlas coma aquelas que son dins las agulhas de pel de la filha del cònsol a la fèsta de las rosièras.
Tòc, tòc, tòc !...
      - Qual es, demandèt una votz de vièlh.
-          - Dobríssètz-me, Sénher Sant Pèire.
-           - E qual siás ?
-           - Soi lo paire Salvador, del covent de San Miguel de los Reyes.
Lo fenestron se dobriguèt e apareguèt lo cap del benesit sant. Mas èra furiós e sos uèlhs lançavan de liuces a travèrs sas lunetas. Perque, o cal saupre, lo sant apòstol es un pauc vistacort.
-         -  Quina vergonha ! cridèt tot enferonit. Qué fas aquí ? Quin afrontat !... Vai-te’n, ta plaça es endacòm mai !...
-          - Anem, Sénher Sant Pèire, dobrissètz que negreja. Sètz totjorn a galejar.
-         -  De qué galejar ?... Trapèssi un pal, veiràs çò qu’es bon, insolent. Creses que te coneissi pas, tròç de diable encapuchonat ?... Alarga-te ! Polida tròba ! Te permetèssi de dintrar, dins un virat d’uèlh te chapariás nòstras provisions de pastissets a la mèl, e fariás junar los angelets e los sants. Tanben, avèm aquí sabi pas quantas benurosas que son de bon agachar e seriá una polida ocupacion per ieu, a mon atge, de rebalar de contunh darrièr tu per te susvelhar !... Vai-te’n en infèrn o bota-te al fresc dins una nívol... E pas mai.
Lo sant clavèt furiosament lo fenestron e lo paire Salvador demorèt dins l’escur. Ausissiá luènh las guitarras e las flaütas dels angelets que, aquela nuèit, regalavan d’aubadas las santas mai polidas.
Passavan las oras e nòstre monge pensava prene lo camin de l’infèrn. Esperava qu’aquí seriá melhor recebut quand vegèt aparéisser, entre doas nivols, una femna tant granda e corpulenta coma el que s’acercava lentament. S’encaminava en balançant e butava amb pena sa pança uflada coma una bofiga.
Èra una monja defuntada d’una colica de confituras.
-          - Paire, diguèt doçament al frairòt dins un agach aimable, dobrisson pas a aquesta ora ?
-          - Vas véser ; ara anam dintrar.
Que podiá inventar aquel òme ! En un res de temps farguèt una astúcia de las bèlas.
O sabètz plan : los soldats mòrts a la guèrra dintran al cèl sens cap de problèma. Los paures dintran tals coma son, quitament amb bòtas e esperons ; lors malurs se meritan qualque privilègi.
-           - Regussa-te la rauba sul cap, comandèt lo monge.
-          -Mas..., mon paire ! respondèt escandalizada la mongeta.
-          Fa çò que te disi e siás pas ninòia, cridèt lo paire Salvador amb autoritat. Vòls discutir amb un saberut coma ieu ? Que ne sabes tu del mejan per dintrar al cèl ?
Obesiguèt la monja, tota roja, e dins l’escurina comencèt de lusir una forma redonda granda e blanca, coma foguèsse apareguda la luna.
-          -Ara, ten-te.
E, d’un saut, lo paire Salvador encambèt sa companha.
-          - Paire..., que pesatz fòrça ! gemeguèt ofeganta la paurona.
-          - Ten-te e sauta ; anam dintrar.
Sant Pèire qu’èra a rambar las claus per s’anar colcar, ausiguèt picar a la pòrta.
-           - Qual es ?
-          - Un paure soldat cavalièr, tornèt d’una votz trista. Veni d’èsser tuat a la batèsta contra los infidèls, enemics de Dieu, e arribi sus mon chaval.
-          - Passa, pauròt, passa, diguèt lo sant, e dobriguèt a mitat la pòrta.
Vegèt dins l’ombra lo soldat qu’esperonava sa montura, una montura que bolegava fòrça. Quin animal nerviós !... Mai d’un còp lo venerable portièr ensagèt de li cercar lo cap mas èra impossible. Sautava e presentava totjorn la cropa. A la fin, lo sant que crentava una reguitnada, carecèt aquelas polidas ancas e s’afanèt de dire :
-          - Dintra, soldaton, dintra e avisa-te d’apasimar aquela bèstia. E mentre que lo paire Salvador dintrava al cèl a cavalhons sus la monja, Sant Pèire clavèt la pòrta, e marmussèt amb admiracion :
-          - Recanalha, quina batèsta aval ! Quin biais de s’estrilhar ! A la paura cavala li an pas solament daissada... la coa.

Los mai legits